In Côtes-d’Armor brengen 22 vrijwilligers boeken rond tussen plattelandsgemeenten, begeleiden ze activiteiten op scholen en vullen ze leespunten aan op plekken waar geen boekhandel te vinden is. Dit soort netwerken is bescheiden maar werkt structureel en illustreert een bredere trend: initiatieven die literatuur vandaag tot leven brengen, beperken zich niet langer tot Parijse boekenbeurzen en najaarsprijzen.
Vrijwilligersnetwerken en toegang tot boeken op het platteland
Het Bretonse model in Côtes-d’Armor is gebaseerd op een eenvoudige logistiek. Vrijwilligers halen boeken op, sorteren ze en brengen ze vervolgens naar gemeenten zonder gemeentelijke bibliotheek. Dankzij de samenwerking met scholen krijgen kinderen toegang tot recente boeken, zonder dat ze daarvoor met hun gezin naar de stad hoeven te reizen.
Wat deze lokale circuits onderscheidt van een gewone boekendonatie, is de continuïteit. De vrijwilligers komen terug, vernieuwen het aanbod en organiseren leesmomenten met leerkrachten. Zo wordt een eenmalig gebaar een netwerk dat lezen een vaste plek geeft in het dagelijks leven.
Ook elders in Frankrijk bestaan vergelijkbare initiatieven, gedragen door verenigingen of samenwerkingsverbanden van gemeenten. Het uitgangspunt blijft hetzelfde: boeken fysiek dichter bij de lezers brengen, in plaats van te wachten tot zij naar de boeken toe komen. Verschillende culturele nieuwsberichten op de website van Encrages getuigen van deze lokale bruisende boekenwereld.
Nationale leesactiviteiten: cijfers op grotere schaal
De grote landelijke evenementen van het Centre national du livre zijn inmiddels veel groter dan alleen de metropolen. De editie van 2025 van Partir en Livre bracht meer dan 6 400 evenementen in meer dan 2 000 gemeenten voort. In 2026 overschreden de Nuits de la lecture de grens van 8 500 evenementen in het hele land.
Bij deze evenementen wordt niet simpelweg een boekenstand in een feestzaal neergezet. Er zijn voorleesmomenten in de openlucht, schrijfworkshops en ontmoetingen tussen schrijvers en hele schoolklassen. Voor de organisatie van deze evenementen zijn inmiddels specifieke professionele vaardigheden nodig.
Het concrete resultaat: een boekenfestival of leesnacht bereikt nu ook gemeenten met enkele duizenden inwoners, en niet alleen grote steden met een mediatheek.
Programma samen met jonge lezers samengesteld
De pass Culture is er niet alleen om de aankoop van boeken te financieren. Voor de editie van 2026 van Biblis en folie werd samen met de ambassadeurs van de pass en de leden van de Book Club een literaire avond bedacht. Het programma bestond uit voorlezen, een quiz en een creatieve workshop, allemaal aan boord van een péniche.
Dit format maakt op één specifiek punt het verschil: jongeren helpen de activiteiten vorm te geven, in plaats van er alleen aan deel te nemen. Ze kiezen de teksten die worden voorgelezen, bepalen de sfeer van de avond en stellen activiteiten voor. Literatuur wordt zo niet alleen een cultureel onderwerp, maar ook een aanleiding om elkaar te ontmoeten.
Deze aanpak speelt in op een concreet probleem. Jongeren van 18 tot 25 jaar kopen boeken via de pass Culture, maar voor de meesten blijft lezen een solitaire activiteit. Groepsactiviteiten (reading parties, leesclubs in boekhandels en thema-avonden) maken van lezen een gedeelde ervaring.
Groepsactiviteiten die in de praktijk werken
- Reading parties, overgenomen uit het Angelsaksische model, brengen lezers samen op een locatie (café, boekhandel of péniche) om in stilte samen te lezen en daarna met elkaar in gesprek te gaan. Verschillende festivals in Frankrijk nemen dit format inmiddels op in hun programma.
- Leesclubs in onafhankelijke boekhandels bouwen aan een trouw lokaal publiek met maandelijkse bijeenkomsten rond een roman of een specifiek literair genre.
- Schrijfworkshops in bibliotheken, vaak begeleid door een schrijver in residentie, geven deelnemers de kans hun eigen teksten te schrijven en voor publiek voor te lezen.
Literatuur buiten de muren: onverwachte plekken voor boeken
Het idee om boeken buiten de gebruikelijke plekken (boekhandels, bibliotheken en boekenbeurzen) onder de aandacht te brengen, is niet nieuw, maar wordt steeds vaker toegepast. Hotels, cafés en erfgoedlocaties organiseren tegenwoordig literaire evenementen om een ander publiek te bereiken.
De locatie bepaalt wie je bereikt. Een roman die in de lobby van een hotel wordt gepresenteerd, spreekt een ander publiek aan dan een roman in een boekhandel. Ook de Rendez-vous de l’histoire, waar elk jaar literaire prijzen worden uitgereikt in Blois, laten zien dat een thematisch festival (geschiedenis, wetenschap of gastronomie) literatuur kan laten ontdekken aan mensen die zichzelf niet als ‘lezer’ beschouwen.
Deze aanpak, waarbij grenzen tussen disciplines vervagen, heeft meetbare gevolgen voor het bezoekersaantal. Literaire evenementen die onderdeel zijn van een muziekfestival, markt of lokaal feest trekken toevallige bezoekers aan die anders geen boekenbeurs zouden bezoeken.
Wat deze initiatieven veranderen voor beroepen in de boekenwereld
De rol van uitgevers, boekhandelaren en bibliothecarissen verandert. Uitgeven houdt niet langer op bij het produceren en verspreiden van een boek. Het betekent ook dat je activiteiten ontwikkelt om boeken onder de aandacht te brengen, samenwerkt met lokale partners (gemeenten, scholen en culturele organisaties) en het programma afstemt op de praktijk ter plaatse.
- Onafhankelijke boekhandelaren worden organisatoren van evenementen: signeersessies, voorleessessies en workshops. Deze rol als culturele bemiddelaar kost tijd, iets wat niet elke organisatie kan vrijmaken.
- Bibliothecarissen ontwikkelen samen met specifieke doelgroepen (tieners, ouderen en nieuwkomers) activiteiten die verder gaan dan alleen boeken uitlenen.
- Auteurs verblijven steeds vaker voor schrijfresidenties op het platteland of op scholen. Deze residenties worden gefinancierd door lokale overheden of het CNL en houden het contact met lezers direct.
De campagne #SauvonsLaLecture, gesteund door de Franse boekenwereld, herinnert eraan dat deze lokale initiatieven grotendeels afhankelijk zijn van overheidssubsidies voor leesbevordering. De aangekondigde verlaging van deze financiering zet een ecosysteem onder druk dat berust op een kwetsbaar evenwicht tussen vrijwilligerswerk, subsidies en de inzet van lokale overheden. Vrijwilligersnetwerken, gemeentelijke festivals en avonden die samen met jonge lezers worden georganiseerd, hebben één ding gemeen: stabiele financiële steun om ook na een eenmalig evenement te kunnen blijven bestaan.
